:: Pozostałe fortyfikacje :: Twierdza Srebna Góra »

:: Historia

Naturalne ukształtowanie terenu Gór Sowich doskonale broniło dostępu do Śląska od strony południowej, jedynym dostępnym przejściem była przełęcz Srebnogórska. Nazwa położonego niżej miasta i przełęczy wzieła się od zalegających tutaj złóż srebra, które od XIV w. były wydobywane. W ciągu wojny trzydziestoletniej wykorzystały to w roku 1633 wojska cesarskie pod wodzą Albrechta Wallensteina i uderzyły na stacjonującą na Śląsku armię saską. W toku dalszych działań wojennych z przełęczy korzystały wojska szwedzkie i cesarskie, które wielokrotnie rabowały miasto. Znaczenie tego przejścia w Górach Sowich dostrzegł Fryderyk Wielki, po zajęciu Śląska przez Prusy. Prowadzący tędy szlak stanowił lukę w systemie obrony Śląska między twierdzą Świdnica a twierdzą Kłodzko, dlatego król pruski zadecydował o budowie fortyfikacji. Pierwszy projekt umocnień został stworzony przez Franciszka Pinto w roku 1763, lecz nie odpowiadał królewskim ambicjom i został odrzucony. W rok później Ludwig Regler przestawił bardziej rozległy plan który został zaakceptowany. Budowę fortyfikacji prowadzono w latach 1765 - 1777 (ze względu na trudne warunki terenowe prace były prowadzone metodami minerskimi a cegłę potrzebną do budowy wypalano polowymi metodami. Przy budowie corocznie pracowało ok. 4000 ludzi, niedobór murarzy został uzupełniony poprzez sprowadzenie z Czech ok. 600 rąk do pracy, nie zwracając uwagi na to, iż są oni poddanymi ówczesnego potencjalnego przeciwnika króla Prus - cesarza Austrii. Budowa umocnień pochłaniała olbrzymie sumy, czerpane z obłożonych specjalnym podatkiem mieszkańców Śląska, zwanym potocznie dopustem srebnogórskim.
Pierwszym etapem było wybudowanie na wzniesieniu o wysokości 686 m. centralnej budowli, zwanej Donżonem. Był to największa wieżowa budowla kazamatowa w Europie, posiadająca 4 baszty o średnicy 60 m i wysokości 30 m. Ponieważ na północny - wschód od przełęczy znajdowało się górujące nad okolicą wzgórze, z którego można było obserwować i ostrzeliwać fortyfikacje, zdecydowano o otoczeniu donżonu systemem umocnień bastionowo - kleszczowych. Powstały tu skazamatowane: bateria Chochoł Wielki (Grobe Strohhaube) i Reduta Rogowa. Z centrum twierdzy były połączone drogą krytą długości 1600 m., w połowie której wybudowany został fort Chochoł Mały (Kleine Strohhaube). Na wschód od Donżonu wzniesiono osłaniający go od strony miasta fort Wysoka Skała (Hohenstein), a na wzgórzu po południowej stronie prowadzącej przez przełęcz drugi fort - Ostróg (Spiltzberg). Między tymi fortami przy drodze wybudowano kompleks koszarowy, w którym przebywała część załogi w czasie pokoju. Garnizon liczył 3588 żołnierzy i 168 oficerów a na uzbrojeniu były 264 działa. W roku 1807 pod twierdzę podeszły wojska francuskie. Wobec odmowy poddania twierdzy, rozpoczeły one oblężenie które trwało od lutego do lipca 1807 roku, przerwano je dopiero na mocy postanowień pokoju w Tylży. W skutek oblężenia ucierpiała nie tylko twierdza lecz prawie całkowitemu zniszczeniu uległo miasto. Po skutecznej obronie miejsce to zaczęto nazywać Śląskim Giblartarem.
W następnych latach twierdza przestała odgrywać znaczącą rolę. Zaczęto rozważać jej skasowanie co ostatecznie uczyniono Najwyższym Rozkazem Gabinetowym we wrześniu 1867 roku. W dwanaście lat później opustoszałe budowle zostały wykorzystane jako tarcze strzelnicze dla nowych pocisków burzących, przez co część obiektów została w znacznym stopniu uszkodzona.
Pod koniec XIX wieku nastąpil początek turystycznego wykorzystania twierdzy, a prace restauracyjne prowadzono aż do roku 1939. Wybuch II wojny światowej przerwał prace. W grudniu 1939 roku na terenie fortu Ostróg powstał specjalny obóz karny dla polskich oficerów - Oflag VIII B. Więziono tutaj oficerów, którzy próbowali ucieczek z innych obozów, lub których uznano za szczególnie niebezpiecznych. Obóz rozszerzono na pozostałe forty. 6 maja 1940 roku z fortu Wysoka Skała uciekło trzech podporuczników: Felicjan Pawlak, Jan Gerstelem i Tadeusz Wesołowski, którzy przez Konstantynopol (skąd wysłali pocztówkę z pozdrowieniami adresowaną do Oflagu VIII B) dotarli na Bliski Wschód i przyłączyli się do Polskich Sił Zbrojnych.
Po II wojnie światowej większa część obiektów została opuszczona. W latach 60 - tych i 70 - tych zapoczątkowano działania mające na celu turystyczne zagospodarowanie twierdzy. We wrześniu 2002 roku nastąpiło w Srebnej Górze uroczyste otwarcie Fortecznego Parku Kulturowego, a na mocy Rozporządzenia Prezydenta RP z 14.04.2004 twierdza zostala uznana za pomnik historii.

:: Historia budowy i dalsze losy twierdzy

1763 - Decyzja o budowie twierdzy. Prace przygotowawcze.

1764 - Wycięto las na wzniesieniach przeznaczonych do ufortyfikowania.

1765 - Kierownictwo budowy obejmuje Regeler. Wytyczanie planu umocnień gównych twierdzy. Minowanie skał pod rowy Donjonu. Budowa cegielni i fundamentów dla pieców wapiennych.

1765 - 1768- Wybudowano Donjon, rowowe kazamaty, sześć bastionów wieńca: Dolny, Kleszczowy, Górny, Nowowiejski, Miejski, rawelin i Kawalier.

1768 - 1771 - Wybudowano forty rogowe z esplanadami, ukryte drogi, Fort Ostróg.

1770 - 1777 - Budowa frontu Wielkiego Chochoła (bateria kazamatowa, studnia, reduta), Średniego Chochoła i lunety na płn. stoku Małego Chochoła.

1772 - 1776 - Wybudowanie koszar w Górnym Mieście (przy przełęczy) z budynkami wartowniczymi i piekarnią.

1787 - 1796- Wykonanie korekty systemu odprowadzania wody znad kazamat warowni.

1790 - Projekt otoczenia twierdzy srebnogórskiej wieńcem fortów o narysie rogowym na wzniesieniach, które mogły być wykorzystane do ataku na twierdzę (nie zrealizowany).

1807 - Twierdza była oblegana przez armię Napoleona, która nacierała od zachodu na Wielki Chochół dla zdobycia pozycji do natarcia na rdzeń warowni. Po dobie przerwane z powodu zawieszenia broni poprzedzającego traktat pokojowy w Tylży.

1812 - Pogotowie bojowe w obawie przed wojskami francuskimi. Wykonano nowe stanowiska dla armat, zabezpieczono budynki obok dróg i mosty. Wycięto zadrzewienie w odległości 800 kroków od twierdzy. Kazamaty wyposażono w nowe drzwi i okna. Do oblężenia nie doszło.

1816 - 1817 - Rozbrojenie Twierdzy.

1830 - 1848 - W podziemieach twierdzy funkcjonowało więzienie polityczne.

1850 - Uzbrojenie twierdzy w obawie przed wojną przeciw Austrii i Rosji.

1851 IX - Powrót do stanu pokojowego.

1860 - Twierdza zostaje opuszczona (pozostawiona bez oddziału wartownieczego).

1869- Twierdza była obiektem prób nowego moździerza oblężniczego (użyty w wojnie francusko - pruskiej w 1870 roku.).

1879 - Fortyfikacje poddano ćwiczebnym próbom wysadzeń bawełną strzelniczą. Opuszczone budynki koszarowe na przełęczy adaptowano na fabrykę zegarów.

1901 - W Donjonie urządzono restaurację.

1913- Rozbudowano Fort Ostróg na dom młodzieżowy (później siedziba Hitlerjugend).

1926 - 1928 - Adaptowano Fort Rogowy II na sportowy dom wypoczynkowy dla policji krajowej.

1930 - Adaptowano Fort Rogowy I na sportowy dom wypoczynkowy dla wrocławskiego oddziału policji.

1934 - 35 - Wykonano prace konserwatorsko - zabezpieczające Donjonu.

15.XII.1939 - 15.XII.1941- W fortach Rogowym II i Ostrogu funkcjonował Oflag VIIIB (Straflager). Więziono tu 200 oficerów, polskich jeńców kampanii wrześniowej. Fort Ostróg uznany został przez Polaków za miejsce pamięci narodowej. Do historii przeszła brawurowa ucieczka 20 jeńców z fortu Hohenstein (Rogowo II) - 5 maja 1940 roku.

po 1945 - Kolejno - miejsce schronienia maruderów Wehrmachtu, okres stacjonowania wojsk radzieckich, następnie twierdza pozostawiona została pusta - bez gospodarza.

1965 - 1984 - Obozowe akcje harcerskie na fortach: Ostrogu, Rogowym II, Donjonie, Bastionie Dolnym.

1986 - Oficjalne zamknięcie twierdzy dla ruchu turystycznego.

1991 - 1995 - Mieszka i działa na Forcie Rogowym II grupa entuzjastów starej fortyfikacji i kultur wieków minionych, prowadząc działalność edukacyjną dla dzieci i młodzieży. Grupa nie zdołała jeszcze uzyskać trwałego zapewnienia warunków prawnych użytkowania obiektu.

:: Plan twierdzy

- Kliknij by powiększyć :

:: Fort Ostróg

- Kliknij by powiększyć :

:: Fort "Wysoka Skała"

- Kliknij by powiększyć :

:: Fort Donżon, Fort Rogowy

- Kliknij by powiększyć :

:: Żeliwny krzyż na dziedzińcu Fortu Donżon

Napis na tabliczce koło krzyża: "Ten żeliwny krzyż upamiętnia prawdziwą historię która wydarzyła się jesienią 1869 roku. Twierdza ze względu na przestarzałą budowlę i małe znaczenie strategiczne została zamknięta. Władze pruskie postanowiły ten olbrzymi kompleks forteczny wykorzystać jako poligon artyleryjski. Zgodnie z tą decyzją w 1869 roku miały się odbyć próby ogniowe z najcięższym ówczesnym moździerzem pruskim, którego kaliber wynosił aż 210 mm. Na stanowisko ogniowe przewidzano wzniesienie Kortunal. Szczególnie dobrym celem z tego miejsca był oddalony o około 3 km. Fort Rogowy. Próby artyleryjskie z moździerzem przebiegały bez żadnych zakłóceń przez kilka tygodni aż do feralnego dnia. Tragedia wydarzyła się w 26 listopada 1869 roku. Podczas wsadzania ostatniego granatu do moździerza wykonujący tą czynność kanonier Hubner uczynił to ze zbytnią rutyną i przez przypadek uderzył w zapalnik granatu. Granat eksplodował przed zatrzaśnięciem zamka, a jego odłamki śmiertelnie raniły stojące w pobliżu osoby. Pogrzeb kanonierów odbył się w poniedziałek 29 listopada 1869 roku. Kanonierzy: August Gotthelf, Hermann Huber i August Rochau spoczęli pod jednym krzyżem na cmentarzu ewangelickim. Jest on w tej chwili obecnej wyeksponowany tutaj na dziedzińcu Fortu Donżon. Kanonier Johann Jacob Groth został pochowany na miejscowym cmentarzu katolickim pod drugim krzyżem."

- Kliknij by powiększyć :

:: Inne zdjęcia twierdzy

- Kliknij by powiększyć :