:: Cmentarze wojenne :: Cmentarze w Galicji Zachodniej :: Epitafia »

:: Wstęp

Szczególnie cennym dopełnieniem cmentarzy wojennych są epitafia. Napisane bardzo ozdobnym, wzniosłym językiem ozdabiają mogiły żołnierzy strofami poezji, uczuciem, zadumą. Są świadectwem stosunku ocalonych do poległych i próbą wytłumaczenia poniesionych strat. Większość sentencji została napisana w sposób bardzo uniwersalny, aktualny dla każdego okresu historycznego i każdego narodu.
Inskrypcje na cmentarzach możemy podzielić na kilka grup. Pierwsza z nich najliczniej występująca na cmentarzach, to teksty podnoszące sławę poległych bohaterów, ich wierność oraz zaszczytną śmierć. Ich konwencja jest prosta i czasami prymitywna, lecz wśród nich znajdziemy teksty będące bezpośrednią formą wypowiedzi poległych, nawiązujące do godnego i twórczego wykorzystania dla przyszłych pokoleń, złożonej przez nich najwyższej ofiary, podnoszące wartość pokoju jako dobra osiągniętego poprzez ich bohaterską śmierć. Do następnej grupy możemy zaliczyć teksty związane z mitologią i historią. Inna zaś grupa to zbiór tekstów podnoszących zrównanie przyjaciół i wrogów w obliczu śmierci. Spotkać możemy również grupę inskrypcji nawiązującą do lokalizacji pochówku żołnierzy - krajobrazem, lasem, łąka lub ciszą otaczającą cmentarz. Autorem większości inskrypcji na zachodnio-galicyjskich cmentarzach, a w niektórych okręgach wszystkich tekstów był kpt. Hans Hauptmann, ówczesny zastępca komendanta Oddziału Grobów Wojennych i oficer planujący. Niektóre inskrypcje są nieznanego autorstwa np: na cmentarzu nr 160 lub bliżej nieznanego Oberleutnanta W.Reha (napis na cmentarzu nr 131 w Stróżach Wyżnych).
Epitafia lub inne teksty są sformułowane przeważnie w języku niemieckim, ale zdarzają się również wyjątki jak np: krótkie jednowierszowe teksty łacińskie, napisy w języku węgierskim oraz rosyjskim (taki napis znajduje się na cmetnarzu nr 180 w Tarnowcu). Inskrypcje w języku polskim, pochodzą głównie z okresu powojennego, z uwagi na bardzo trudny przekład z języka niemieckiego wiele dokonanych dotychczas tłumaczeń tego samego tekstu różni się w sposób zupełnie nieporównywalny. Materiał z którego wykonano tablice inskrypcyjne to głównie szlifowany piaskowiec lub marmur, czasem zwłykły beton. Teksty zostały wykłute na tablicach lub wprost na kamiennych elementach budowli. W nie licznych przypadkach zastosowano również inne techniki wykonania napisu np: osadzenie metalowych liter w betonie krzyż czy napis ułożony z łusek karabinowych.

:: Cmentarz nr: 253 Żabno ::


"Walczący za życia - leżą po śmierci pojednani. Ojczyzna opłakuje jednakowo zwycięzców i pokonanych."

:: Cmentarz nr: 49 Blechnarka ::

"W życiu rozdzieleni Śmiercią połączeni Nikt nie zna ich imienia - Przyjaciele czy wrogowie Kim byli, co znaczyli, Zgaslo, minęło, Jedno pozostało pewne: Ich wierność."

:: Cmentarz nr: 120 Łużna ::

"Przechodźcie obok nas z bujnymi kwiatami wiosny I z lata złotymi snopami I z winnymi gronami czerwonej jesieni, Byśmy my, wierni tej ziemi, za którą zmarliśmy Błodosławieństwami jej Wspólnie z wami cieszyć się mogli."

:: Cmentarz nr: 193 Dąbrówka Szczepanowska ::

"Zgasły nasze imiona lecz jaśnieją nasze czyny."

:: Cmentarz nr: 287 Roztoka ::

"Czerń nocy musiała zasnuć te oczy, By dla was zaświtał nowy dzień."

:: Cmentarze nr: 309 Trzciana i nr: 302 Żegocina ::

"Przybyliśmy z szarej codzienności, a próg życia
Przekroczyliśmy z czołami ozdobionymi wawrzynem."

:: Cmentarze nr: 160 Tuchów i nr: 138 Bogoniowice ::

"By Wasze młyny znów mełły I oczy wasze znów błyszczały, By kosy wasze znów dżwięczały I kobiety wasze znów śpiewały By kominy waszw znów dymiły I dzieci wasze znów rozkwitały - Bóg tego chciał i nakazał, My to wykonaliśmy."

:: Cmentarz nr: 190 Janowiec ::

" W nieśmiertelności wiodą wiernych wrota śmierci. Szczęśliwi żegnają nas, w których dojrzewa ich ofiara."

:: Cmentarz nr: 6 Krempna ::

"Choć umarliście, żyjecie w pamięci miłości i w błogosławieństwie pokoju. Pierś w pierś walczyliśmy, zmartwystaniemy trzymając
się za ręce."



"Walczyliśmy pierś w pierś, zmartwystaniemy ramię w ramie."

:: Cmentarz nr: 11 Wola Cieklińska ::

"Oto wspaniały los wojownika: Całkowicie oddając się ogółowi W śmierci upatrywać najszczytniejszą nagrodę. Wyruszyliśmy na bój, a znaleźliśmy pokój,"

:: Cmentarz nr: 8 Nowy Żmigród ::


"Nie pytajcie, kto był przyjacielem, a kto wrogiem. Tysiące bohaterów wiernych przysiędze padło w zawziętej walce. Ofiary."

:: Cmentarze nr: 272 Przyborów i nr: 55 Gładyszów ::

"Śmierć żołnierza świeta jest i łamie nakazy nienawiści. Przyjaciel czy wróg, jeśli nie omięły go rany, na jednakową miłość."

:: Cmentarz nr: 123 Łużna-Pustki ::

"W życiu rozdzieleni, Śmiercią połączeni
Nikt nie zna ich imienia - Przyjaciele czy wrogowie, Kim byli, co znaczyli, Zgaslo, minęło, Jedno pozostało pewne: Ich wierność."

:: Cmnentarz nr: 34 Ołpiny ::

"Towarzysze broni z południa i północy, Wroga powaliwszy na ziemię,Odeszli do wiecznej ojczyzny, Pozostawiając w dziedzictwie Słowo święte: Umrzyj i bądź. "

:: Cmentarz nr: 61 Wirchne ::

"By nie był wam żal, że w objęciach ziemi jesteście, Wierni wiedeńscy bohaterowie, Te słowa niech dzień po dniu, Głoszą radosną wieść: Polegliście Wy, dzielni Dla Świętej Ziemi cesarskiego miasta, Które Wam życie dało - Nie zbezcześciła jej żadna stopa wroga. "

:: Cmentarz nr: 22 Jasło ::

"Potrzeba Nibelungów stworzyła Nibelungów moc, Wiernych bohaterów śmierć dokonała cudów wielu, Smok, który omotał nas nienawiścią, zwyciężony leży, A światem znów zawładnął pokój "

:: Cmentarz nr: 286 Olszyny ::

"Dla dobra Ojczyzny dotkniętą agonią Żar nagły się wznieca w najlichszej istocie I jej bytu krater, choćby najciaśniejszy Przeistacza w równy wzniosłemu Graalowi. "

:: Cmentarz nr: 51 Rotunda ::

"Nie użalajcie się, że wokół naszych grobów huczą wichry. Na tym samotnym wzgórzu dalekim od ludzi. Tu bliżej jesteśmy wezwaniu wieczności, Tu każdego ranka Słońce wcześniej nas kryje całunem purpury."

:: Cmentarz nr: 226 Zawada Brzostecka ::

"Pokój, za który walczyliśmy i cierpieliśmy Błogi pokój stał się naszym losem Pośrodku lasu szumiącego W łonie świętej ziemi. "

:: Cmentarz nr: 46 Konieczna-Beskidek ::

Na tablicy po lewej stronie pomnika (patrząc od wejścia głównego) znajduje się napis:

"Z TYCH WONNYCH SKĄPANYCH W BLASKU WYŻYN OTOCZONYCH ZIELONYCH WZGÓRZ ROZLEGŁYM WIEŃCEM, POKONAWSZY WROGA, ZWARTYMI SZEREGAMI ŻOŁNIERZE CESARZA ODESZLI NA SPOCZYNEK."



Natomiast na tablicy po prawej stronie pomnika jest tablica poświęcona żołnierzom Rosyjskim i głosi w przekazie:

"W TEJ ZIEMI O KTÓRĄ GORĄCO WALCZYLI, 135 ROSYJSKICH ŻOŁNIERZY ZNALAZŁO SWÓJ GRÓB"

:: Cmentarz nr: 278 Jadowniki Podgórne ::

"Nie smućcie się, że nasze usta zamilkły.
Niech nasze groby mówią o miłości Ojczyzny."

:: Cmentarz nr: 293 Zakliczyn ::


"My, zmarli, jedynie kroki tych witamy,
Którzy godni są owoców naszych zwycięstw. "

:: Cmentarze nr: 236 Pilzno i nr: 260 Radłów ::

"Zatrzymajcie się! Może wśród nas jest ktoś,
Kto był wam drogi, "

:: Cmentarz nr: 14 Cieklin ::

" Przez ten las przeszła śmierć,
Kosząc snopy młodego życia.
Idźcie jej śladami i siejcie
Nowe szczęście, którymi was odbarzyło
Słońce pokoju,
Na tych samotnych wzgórzach
By kwiatami zalśniło
I wiosną dla Świata. "

:: Cmentarz nr: 121 Biesna ::



"Nie przychodźcie z wieńcami,
Przychodżcie z otwartymi umysłami,
By przyjąć i w czystych sercach
Zachować przestrogę tego miejsca.
Bądźcie zgodni, ofiarni, odważni i wierni ! "

:: Cmentarz nr: 255 Wietrzychowice ::

"Płyneło morze krwi
Mocniej dotknął nas los
Śmielej zabłysnął nasz wzrok
Z naszej młodzieńczej bohaterskiej śmierci
Wstała jutrzenka ładu ! "

:: Cmentarz nr: 306 Łątka Dolna ::

"Czas, któremu złożyliśmy ofiarę, dał więcej, Znacznie więcej dał, niż wam zabrał ; Dał wielkość doznań i siłę,
Tworząc ze sług życia - panów
Będących przewodnikami do celu - doskonałości. "

:: Cmentarz nr: 258 Biskupice Radłowskie ::




"Współna nam myśl i tęsknota, do śmierci gnało nas zwycięstwo."
*
"Jak jutrzenka, zwiastuje ranne słońce, tak w dniu zwycięstwa naprzeciw płyną z ran naszych purpurowy potoko krwi. "

:: Cmentarz nr: 16 Osobnica ::

" WAFFENBRÜDER
IN GLÜCK UUND NOT
SCHOLTER AN SCHULTER
BIS IN DEN TOD !
EUER DIE LIEBE
IN DER IHR RUHTEUER
DIE ERDE SIE TRANK EUER BLUT ".

"TOWARZYSZE BRONII W SZCZĘŚCIU I POTRZEBIE
RAMIĘ W RAMIĘ AŻ DO ŚMIERCI
WASZA JEST MIŁOŚĆ W KTÓREJ SPOCZYWACIE
WASZA JEST ZIEMIA ONA PIŁA WASZĄ KREW."



" HEILIGSTE GÜTER
VIELEDEL UND WERT
DASRECHT UND DIE EHRE
Z WANGEN ZUM SCHWERT
TREUE UM TREUE
DU SEGNENDER KRIEG !
GLAUBE GAB STÃRKE
GOTT GAB DEN SIEG ! ".

" NAJŚWIĘTSZE DOBRA SZLACHETNE I CENNE
PRAWO I HONOR KAZAŁY CHWYCIĆ ZA MIECZ
WIERNOŚĆ ZA WIERNOŚĆ BŁOGOSŁAWIONA WOJNO
WIARA DAŁA SIŁĘ, BÓG DAŁ ZWYCIĘSTWO".


:: Cmentarz nr: 291 Domosławice ::



" VON GOTT ZUR ERD VOM HERD ZUM SCHWERT DURCH SIEG UND TOD ZURÜCK ZU GOTT. ".

" OD BOGA NA ZIEMIĘ, Z DOMÓW POD BROŃ, PRZEZ ZWYCIĘSTWO I ŚMIERĆ DO BOGA ZNÓW.”

:: Cmentarz nr: 120 Łużna-Wiatrówki ::

" DES FRÜHLINGS QELLENDE BLÜTEN VORBEI
UND DES SOMMERS GOLDENE GARBEN
UND DIE LESE DES WEINS IM ROTEN HERBST,
DAß WIR GETREUEN,
AM SEGEN, FÜR DEN WIR STARBEN,
UNS MITERFREUN."



"PRZECHODZCIE OBOK NAS Z BUJNYMI KWIATAMI WIOSNY
I Z LATA ZŁOTYMI SNOPAMI
I Z WINNYMI GRONAMI CZERWONEJ JESIENI,
BYŚMY MY WIERNI TEJ ZIEMI, ZA KTÓRĄ UMARLIŚMY,
BŁOGOSŁAWIEŃSTWAMI JEJ
WSPÓLNIE Z WAMI CIESZYĆ SIĘ MOGLI."